Yüksek kolesterolün birçok hastalığın tetikleyicisi olduğu gerçeğini biliyorsunuz. Kan kolesterolünüzü düşürmek için ne yapmanız gerektiğini biliyor musunuz peki? “Her gün düzenli olarak tüketildiğinde kötü kolesterolü 2 haftada %15'e varan oranda düşürür”. Halen sağlıklı olup olmadığı tartışma konusu olan margarinlerin bazılarının etiketinde bu tür yazılar görmek hayli ilgi çekici oluyor. Bitkisel sterol içeren ürünlerden bahsediyoruz. Tüketicilerin “kolesterol düşürücü” mü yoksa “düşürülmesine yardımcı mı” olacağını bilemedikleri bu ürünlerin etiketlerinde ilk zamanlar “kolesterolü düşürür” yazıyordu, daha sonra ise “düşürmeye yardımcı olur” yazıldı.

Batı ülkelerinde margarinler, krem peynir, salata sosları, yoğurt sterol ve stanollerce zenginleştirilebilmektedir. 1990’lı yıllarda bitkisel sterol eklenmiş tereyağı türünden ürünler, 1995’te Finlandiya’da ve Amerika’da kanola yağı bazlı margarinler üretilmiştir. Ülkemizde ise bitkisel sterollerle zenginleştirilmiş ilk margarin Benecol’dür. Ardından Proaktiv ve Danacol ürünleri de piyasaya çıkmıştır.

Sterol-Stanoller Nedir

Steroller fitokimyasallardan olup bitki hücre duvarında bulunurlar. Kimyasal yapıları kolesterole benzer. Bitkisel sterol kaynakları: Bitkisel yağlar (soya, mısır, susam vb.), meyveler, fındık, ceviz, fasulye vb. birçok sebzede bulunur. (1g soya yağında 3mg. sterol bulunur). Bitkisel stanol kaynakları ise: buğday, mısır, çavdar, pirinç, tam tahıl besinler. Bu besinler kan kolesterol’ünü düşürmeye yardımcı olurlar.

Ne kadar Tüketiyoruz

Yapılan çalışmalara göre yetişkin bir bireyin günlük aldığı sterol miktarı: 250-300mg’dır. (Batı toplumlarında bu 160-200 mg’dır). Vejeteryanlarda bu miktar: 500mg‘a kadar çıkabilir. Stanollerin besinlerle alınımı daha düşüktür ve günde 60mg’dır.

Kolesterolü Düşürmede Etkili midir

Bitkisel sterol ve stanoller LDL (kötü huylu) kolesterolü düşürürler. Etki mekanizmaları şöyledir: barsak lümeninden enterositlere taşınma sırasında miçelle birleşmek için kolesterolle yarışırlar (kolesterolün emilmek için miçelle birleşmesi gerekir). Böylece kolesterol daha az emilir. Bir diğer etkileri de emilen kolesterolün şilomikronlarla karaciğere taşınmasını engelleyip LDL’nin sentezini azaltırlar.

Yapılan çalışmalara göre 8 haftalık bir tedavide statin(kolesterol düşürücü ilaç) ile beraber 2,5g/gün bitkisel sterol verildiğinde LDL kolesterolünde %10-15 azalma görülmüştür (Neill ve arkadaşları, Atherosclerosis 2001).

Diğer çalışmalara göre diyetle verilen bitki stanolünün etkili bir şekilde serum total ve LDL kolesterolü düşürdüğü trigliserid ve HDL kolesterolde ise değişim göstermediği son yapılan klinik deneylerde görülmüştür (Am J Cardiol, 2005 Elseiver).

Bitkisel sterollerin kullanılmasıyla LDL kolesterolündeki %10’luk düşüşün kalp hastalıklarında %12-20 risk azalması sağlayabileceği öngörülmektedir (23. Ulusal Kardiyoloji sempozyumu, 2007).

Ayrıca bitkisel sterollerin anti-aterojenik etkileri dışında; anti-inflamatuar, antioksidan, anti-ülser ve anti-fungal etkileri de bilinmektedir.

Bu Ürünleri Kimler Kullanabilir

NCEP (National Cholesterol Education Program/Ulusal Kolesterol Eğitim Programı) stanollerle zenginleştirilmiş margarinin tedaviye eklenmesini önerir ancak bunu diyetin, yaşam tarzı değişikliğinin ya da lipit-düşürücü tedavinin yerini almasını onaylamaz.

Kolesterolünü düşürmek isteyenler bu ürünlerden faydalanabilirler, ancak hekim tarafından verilen ilaçların tamamlayıcısı olduğunu unutmamalıdırlar yani bunlar ilacın yerine geçmez, kolesterolü düşürmeye yardımcı olurlar. Ve meyve-sebze tüketimi ile desteklenmelidirler.

Kimler Kullanmamalı

İmmunosupresan, antibiyotik ilaçları alanlara, hamile-emzikli kadınlar, 5 yaş altı çocuklar ve immun yetersizlik, kısa barsak sendromu olanlara önerilmemektedir.

Ne kadar Tüketmeli

Sterol/staneollerle zenginleştirilmiş ürünlerden günde 1 porsiyon yoğurt veya 2 bardak süt yada bir tatlı kaşığı margarin kadar tüketilmesi önerilebilir.
 

Kaynaklar

• The American Journal of Cardiology, Volume 96, Issue 1, 29-36
  F.O’Neill, T.Sanders, G.Thompson

• Additive Effects of Plant Sterol and Stanol Esters to Statin Therapy,The American Journal of Cardiology - Volume 96, Issue 1A (July 2005)  

• http://www.tkd.org.tr/