Allerji, genetik yatkınlığı olan bazı kişilerde allerjen olarak adlandırılan normalde zararsız olan maddelere karşı vücudun aşırı derecede ve zararlı bir savunma tepkisi göstermesidir. İnsanların beslenmek amacıyla aldıkları gıdaların bazıları allerjik etkiye sahiptir. Yumurta, süt, soya gibi protein içeriği yüksek gıdalar ile yer fıstığı, fındık gibi yağ içeriği yüksek gıdaların diğer besinlere göre daha allerjik oldukları gösterilmiştir. Bunun yanında polen allerjisi ile besin allerjisi arasında bağlantı olduğunu gösteren bazı çalışmalar da bulunmaktadır (Sin ve diğerleri, 2007).

Besin Allerjileri Neden Görülür

Bazı bireylerin besin allerjisinde etkilenmelerinin başlıca nedenleri; kalıtımsal yatkınlık, allerjenle aşırı temas ve ince barsaktaki engelleyici sistemdeki bozukluktur. Bazı insanlarda Laktaz enziminin yetersizliğiyle sindirilmeyen laktoz kalın barsakta bakteriler tarafından fermente edilir. Fermantasyon sonucunda oluşan gaz karın ağrılarına neden olur.

En Sık Görülen Besin Allerjileri

Hacettepe Üniv. Tıp Fak. Çocuk Allerji ve Astım Ünitesi'ne başvuran besin allerjili 315 çocukta allerjiye neden olan etkenler incelendi. Hastalarda en sık yumurta (%57,8), inek sütü (%55,9), fındık (%21,9), fıstık (%11,7), ceviz (%11,7), mercimek (%7), buğday (%5,7) ve kırmızı et allerjisi (%5,7) saptandı. Daha az sıklıkla soya, susam, balık, nohut, domates, bezelye, ayçekirdeği, mısır, patates, kivi, sarmısak, havuç, muz, şeftali ve marul görüldü (Saçkesen, 2010).

İnek Sütü Allerjisi

İnek sütünde allerjiye neden olan proteinlerin başlıcaları laktoglobulin, kazein ve laktalbumindir. Bu proteinlerin emilimi IqE antikor üretimini artırark allerjik tepkimeye neden olur. Bebek formula mamalarında bu proteinler proteaz enzimleri ile hidrolize edildiğinden allerjik tepkime görülmez (Baysal, 2002).

Avrupa komiteleri ilk 4-6 ay sadece anne sütü ile beslenmeyi önermektedir. Bu besin allerjilerini önlemek, şiddetini azaltmak için önemlidir. Formüla mama kullanmak gerekirse tamamen hidrolize protein içeren ürünlerin kullanımı önerilmektedir. Birden fazla besine allerjisi olan vakalarda aminoasit bazlı mamalar kullanmak gerekir. Amerikan Pediatri Akademisi soya bazlı mama kullanımı ilk 6 aydan sonra önermektedir. Keçi ve koyun sütü proteinleri yapısal olarak inek sütü proteinlerine çok benzediği için reaksiyon oluşma ihtimali çok yüksektir (Özbayramoğlu, 2010).

Besin Katkı Ögeleri Allerjisi

astımı olan bireylerde meyve suları, sebze ve meyvede kullanılan kükürt astımı ilerletir. Tatrazin gibi bazı yapay renk ögeleri duyarlı bireylerde ürtikere neden olur. Bu tür allerjilerden korunmak için etiketi okuyarak yiyeceği satın alma önemlidir .

Yumurta Allerjisi

Tek başına olabileceği gibi inek sütü alerjisiyle beraber de olabilir. Kızamık ve kabakulak aşıları tavuk embriyosunda hazırlandığı için hayatı tehdit edici alerjik reaksiyonlar görülebilir. bu allerji çocuk büyüdükçe kendiliğinden azalabilir.

Balık Allerjisi

Alerjik kısım balığın etindedir. Bazı kişiler bütün balık türlerine, bazıları sadece bazı türlerine karşı alerjiktir.

Kabuklu Deniz Hayvanları Allerjisi

Sadece bir türüne karşı allerji görülebileceği gibi hepsine birden allerjisi olanlar da bilinmektedir.

Besin Allerjilerinin Belirtileri

Gastrointestinal sistemde ise ağızda kaşıntı ve ödem ile kendini gösteren ağız alerjisi olabilir. Bunun daha ilerisinde, bağırsak duvarında değişiklikler, yağlı ishal, kabızlık ve büyüme geriliği ile ortaya çıkabilir. Gastrointestinal sistemden kanama olabilir. Bebeklerde kolik dediğimiz gaz sancıları ile kendini gösterebilir.

Solunum sistemindeki bulgular hem üst hem de alt solunum yolarını ilgilendirebilir. Besin maddesinin alımından sonra burun kaşıntısı, burunda akma ve hapşırma olabilir. Alt solunum yollarında ise astım bulguları ile ortaya çıkabilir. Anne sütü ile beslenme bu sıklığı azaltmada rol oynar. Besin alerjilerinin en ağır ortaya çıktığı tablo ise tüm organ sistemlerini tutabilen bulgular ile karakterize ve yaşamı tehdit edici anafilaksidir. Bu durumda tansiyon düşüklüğü, kalp atışında hızlanma, dolaşım bozukluğuna, cilt, gastrointestinal sistem ve solunum sistemi bulgularının tümü eşlik edebilir (Yüksel, 2010).

Besin Allerjisi Teşhisi Nasıl Konulur

Tanıda en önemli basamak öyküdür. Besin maddesinin alımından sonra bulgularının tanımlanması tipiktir. Besin maddesinin netleştirilmesi amacı ile hastalara diyet günlükleri tutturulabilir. Cilt alerji testi yapılabilir. Ancak kesin tanı için özel merkezlerde diyet sonrası o besin maddesine maruziyet ile test yapılabilir. Bu testin ciddi sonuçları olabileceği için uygun alerji merkezlerinde yapılması gereklidir. Besin alerjisi tanısı koyulmadan önce hastanın benzer belirtiler ile ortaya çıkabilecek olan hastalıklar açısından araştırılması gerekir. Bunlar arasında sindirim sisteminin yapısal hastalıkları, enzim eksiklikleri, gıda maddelerinin içine karışmış olan enfeksiyon ajanları ve toksik (zehirli) maddeler sayılabilir(Yüksel, 2010).

Allerji Önlenebilir mi, Beslenme Tedavisi Nasıl Olmalı

Besin allerjisi ve besin intoleransı benzer bulgular vermekle birlikte birbirinden farklıdır. Besin intoleransı bağışıklık sistemini etkilemez. Besin allerjilerinde bağışıklık sistemi anormal tepki verir. Amerikan Pediatri Akademisi, temel besin grupları içinde yer almayan fıstığın gebelikte diyetten çıkarılmasını önermektedir. Allerji riski yüksek çocuklarda ek besinlere başlarken dikkat edilmesi gereken noktalar:

1. Bir seferde sadece tek çeşit besin başlanmalıdır. Eğer iki veya daha fazla besin aynı anda verilirse bulguların nedeni saptanamaz.

2. Yumurta, balık gibi sıklıkla allerjiye neden olan besinlerden önce muz, tavuk gibi besinlere başlanmalıdır.

3. Çocuğun tolere edemediği besin mutlaka hekiminin kontrolünde 1-6 ay arasında değişen sürelerde yeniden denenmelidir.

4. Alerjiye neden besin grubu hastanın beslenme programından ve anne sütü alıyorsa annenin diyetinden çıkarılmalıdır.

5. Beslenme uzmanı diyet öyküsünü aldıktan sonra yasaklar listesi çıkarmalıdır.

6. Ailenin, yakın çevrenin ve öğretmenlerin yeterli bilgiye sahip olması gerekmektedir.

7. Yemek hazırlarken dikkat edilmeli, allerjen katkı öğesi eklenmemelidir.

8. Hastalık tedavi edilmediğinde çocuğun günlük yaşamını, uykusunu, yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilir. Anafilaksi (ciddi allerjik reaksiyon) olgularında hayati tehlike oluşabilir.

9. Besin allerjisi olan çocuklarda zaman içinde atopik dermatit, astım, allerjik nezle, gibi diğer allerjik hastalıkların ortaya çıkma sıklığının daha yüksek olduğu unutulmamalıdır.

10. besin allerjisi olan çocuklar büyüdükçe duyarlı oldukları besinleri daha iyi tolere etmeye başlarlar. Besin allerjilerinin çoğu 2-4 yaşlarında kaybolmaya başlar. İnek sütü ve yumurta zamanla allerjisi kaybolur, ancak balık ve bazelye allerjisinin neden yıllarca sürdüğü bilinmemektedir.

    
     

Kaynaklar:

1. A. B. Sin ve diğerleri, “Polen Allerjisi, Türkiye'de Allerjik Bitkilerine Genel Bir Bakış”, syf. 7, 12, 2007.

2. A. Baysal, “Beslenme”, syf 331, 2002.

3. A. Özbayramoğlu, “Astım ve Allerjide Beslenme Yaklaşımı”, 7. Uluslar arası Beslenme ve Diyet Kongre Kitabı, syf. 55, 2010.

4. C. Saçkesen, “Besin Allerjisi”, 7. Uluslar arası Beslenme ve Diyet Kongre Kitabı, syf 51, 2010.

5. H. Yüksel, “Çocuk Allerji Kliniği”, http://www.cocukalerjiklinigi.com/content/view/, 2010.